Wyszukiwanie zaawansowane

Administratorem dóbr wspólnych był m. in. Mikołaj Kopernik. Zamek pieniężeński był ośrodkiem skąd Kopernik wyjeżdżał na lokacje sąsiednich wsi. W końcu stycznia i na początku lutego 1517 roku, zatwierdził prawa lokacyjne osadników w Komajnach i Pełtach. Jak podają źródła, pobyt Kopernika w Pieniężnie datuje się na okres 22 - 25 października 1518 roku oraz 11 - 12 marca 1519 roku. W dniach 11 - 12 marca dokonał lokacji w Radziejewie, Łajsach, Łoźniku i Wopach.

Most nad rzeką Wałszą w Pieniężnie  jest podobno najwyższym czynnym mostem kolejowym w Polsce nad źródłem rzeki. Znane wszystkim Stańczyki zwane akweduktami Puszczy Rominckiej są wyższe od mostu w Pieniężnie o 8 metrów, jednak przestały pełnić swoją funkcję w 1945 roku, gdyż tory zostały rozebrane przez Armię  Czerwoną.

Bardzo wcześnie zdano sobie sprawę z potrzeby budowy linii kolejowej pomiędzy Pieniężnem/ Mehlsack, posiadającym bogate zaplecze rolnicze, a miastem powiatowym Braniewem/Braunsberg. Oznaczało by to bowiem połączenie miasta z linią kolejową Królewiec /Königsberg – Malbork/ Marienburg – Berlin, a tym samym z resztą Rzeszy.

Św. Arnold Janssen założyciel Werbistów, poszukiwał młodych ludzi, którzy poszliby na krańce świata i głosili Ewangelię Jezusa Chrystusa. Szczególnie mocno zależało mu na kandydatach ze środowisk katolickich. Do takich zaliczał tereny Warmii. W 1907 r. podjął starania o placówkę werbistowską na tym obszarze. Kuria we Fromborku wystąpiła w 1914 r. z ofertą odstąpienia Zgromadzeniu Słowa Bożego letniego pałacu biskupiego w Smolajnach. Transakcja nie doszła jednak do skutku. W 1916 r.  Brat Zygmunt, kolporter czasopism werbistowskich, znalazł kilka ofert dotyczących przyszłego domu misyjnego na Warmii. Za najlepszą uznano posiadłość bezdzietnego małżeństwa Krugerów  w miasteczku Mehlsack/ Pieniężno.

Jan z Łajs (Johannes de Leysen) urodził się około 1310 r. we wsi Łajsy (niem. Laysen) koło Pieniężna (niem. Mehlsack), zmarł po 21 stycznia 1388 r. Był prawdopodobnie synem Henryka (Henrico), zaś jego stryjem był Geriko (Gericone), a dziadkiem Marcin z Marchii (Martino dicto de Marchia) zasadźca i pierwszy sołtys wsi Łajsy.

Parafia w Pieniężnie odgrywała zawsze bardzo istotną rolę, będąc stolicą jednego z trzech komornictw będących pod zarządem Kapituły Warmińskiej. Parafia pw. św. Piotra i Pawła powstała na przełomie XIII i XIV wieku. Pierwsza wzmianka o proboszczu pochodzi z 1304 roku.

Po zaborze Warmii przez Prusy, w Mehlsack osiedlają się pierwsi protestanci. Od roku 1772 do 1817 pastorem był mieszkaniec Wyszkowa, a później pastor z Żelaznej Góry. Nabożeństwa odprawiane były w sali ratusza, która została oddana parafii ewangelickiej na wieczyste użytkowanie przez Fryderyka Wilhelma III, który snuł plany budowy kościoła dla parafii.

Na rzece Wałsza, w roku 1916 wybudowana została elektrownia wodna.

Do 1959 r. budynek kościoła pełnił funkcję siedziby Kościoła Rzymskokatolickim pw. św. Jakuba, który w 1770 r. otrzymał dodatkowego patrona, którym został św. Roch.